Passiemuziek: Membra Jesu nostri

In maart 2005 verzorgt Blokfluitensemble Praetorius onder leiding van Norbert Kunst een drietal passieconcerten. Het ensemble gebruikt daarbij voor de derde keer het consort renaissanceblokfluiten. Dergelijke instrumenten hebben een andere, diepere klank dan moderne blokfluiten. Een consort van bijna dertig instrumenten, zoals Praetorius presenteert, is wereldwijd een unicum!

Het programma vormt van begin tot eind een fraai geheel, met voldoende afwisseling voor het publiek. Muziekhistorisch gezien, komen in de concerten verschillende tegenstellingen samen, zoals het contrast tussen geestelijke en wereldlijke muziek, de verschillen tussen de Noord- en Zuid-Duitse traditie en het onderscheid tussen vocale en instrumentale muziek.
Geestelijke muziek
In de concerten wordt laatrenaissancistische muziek ten gehore gebracht. De spil van de concerten is het Membra Jesu nostri van Dietrich Buxtehude (1637 - 1707). Buxtehude vertegenwoordigt de Noord-Duitse stijl en is sterk beïnvloed door Luther en diens hervormingen. Membra Jesu nostri bestaat uit zeven cantates die zijn geïnspireerd op zeven lichaamsdelen van Jezus Christus, achtereenvolgens de voeten, de knieën, de handen, de lendenen, de borst, het hart en het gelaat. De tekst die Buxtehude gebruikt, is afkomstig uit twee bronnen, namelijk, bijna vanzelfsprekend, de bijbel en het gedicht Solve mundi Salutare. Deze tekst, van de twaalfde-eeuwse dichter St. Bernard de Clervaux, was tot in de zeventiende eeuw zeer populair bij zowel protestanten als katholieken. Ook Buxtehude neemt het als uitgangspunt voor zijn meesterwerk. Elke cantate heeft dezelfde opbouw en bestaat uit een instrumentaal gedeelte, een aria en een koorgedeelte, dit geldt echter niet voor de cantate die aan het hart is gewijd. Het instrumentale gedeelte van iedere cantate geeft alvast een muzikaal voorproefje van wat komen gaat in de aria en het koorgedeelte. In het oeuvre van Buxtehude komt dit nergens anders voor. De tekst van de aria bestaat uit een gedeelte uit Solve mundi Salutare. Buxtehude gebruikt als begeleiding van de zanger twee violen en basso continuo, die door Blokfluitensemble Praetorius worden vervangen door een solistengroep. Vervolgens vertolkt het koorgedeelte een tekst uit de bijbel. Het is daarbij opvallend dat niet het gedicht de bijbeltekst aanvult, maar dat de bijbeltekst een illustratie is van de essentie van het gedicht. De aria is dus zowel wat betreft muziek als tekst de spil van iedere cantate. De cantate over het hart wijkt op twee manieren af van de rest. Allereerst zet Buxtehude alleen in deze cantate vijf gamba's in, die door blokfluitensemble Praetorius worden vervangen door een aantal lage instrumenten. Daarnaast is in deze cantate de dalende kleine sext als interval zeer nadrukkelijk aanwezig. Het geeft de cantate een dramatische sfeer.

Wereldlijke muziek
Als tegenhanger van de geestelijke muziek van Buxtehude, speelt blokfluitensemble Praetorius wereldlijke muziek van Johann Rosenmüller, Johann Schmelzer en Dietrich Becker. Zij vertegenwoordigen tevens de Zuid-Duitse traditie, waarin beginnende Italiaanse invloeden hoorbaar beginnen te worden. Van Rosenmüller klinken delen uit diens Studenten-Musik, een reeks gestileerde dansen die destijds populair waren. De sonates van Becker en Schmelzer zijn doorspekt met Italiaanse invloeden. Er zijn tendensen waar te nemen die zijn terug te voeren op de muziek van Monteverdi. Zo zijn de sonates eendelig. De verschillende affecten worden hoorbaar gemaakt door middel van in elkaar over lopende largo's en allegro's - in tegenstelling tot de meerdelige sonates die later in de muziekgeschiedenis worden gecomponeerd.

Programma
De concerten van Praetorius beginnen en eindigen met een gedeelte van Membra Jesu nostri. Tussen elke cantate wordt ter contrast instrumentale wereldlijke muziek ten gehore gebracht. Hierbij zal een klavecimbel het ensemble begeleiden. De pauze valt tussen de vierde en de vijfde cantate.
Dit passieprogramma is een samenwerkingsproject met Haags Conservatorium, zangers en klavecinist studeren hier allen. Deze samenwerking wordt wederzijds als vruchtbaar ervaren, wat mag blijken uit het feit dat dit het derde concert is waaraan zangstudenten meewerken. Terug naar Programma's.